Wielki Czwartek

Opublikowano: czwartek, 24, marzec 2016 ks. Piotr

Msza
Msza
"On to w dzień przed męką, to jest dzisiaj, wziął chleb..."

Ostatni dzień Wielkiego Postu a jednocześnie dzień rozpoczynający, wieczorną celebracją Mszy Wieczerzy Pańskiej, Wielkie i Święte Triduum Paschalne to Wielki Czwartek.

Tego dnia w godzinach porannych, w kościołach katedralnych, biskupi diecezjalni koncelebrują ze swoimi prezbiterami Mszę św. krzyżma. Jest to ostatnia Msza Wielkiego Postu. Msza Wieczerzy Pańskiej, pamiątka Ostatniej Wieczerzy, sprawowana na pamiątkę ustanowienia dwóch sakramentów – eucharystii i kapłaństwa, choć sprawowana w tym dniu, liturgicznie jest częścią Triduum Paschalnego. Wieczorem Żydzi rozpoczynali obchód świąt paschalnych. Dzień kończył się, a nowy zaczynał zachodem słońca. Stąd całe Triduum Paschalne rozpoczyna się wieczorem w Wielki Czwartek, choć w kalendarzu żydowskim był i jest to już piątek, a kończy wieczorem w niedzielę wielkanocną.

Już najstarsze dokumenty wskazują, że liturgia Wielkiego Czwartku w Jerozolimie przewidywała odprawienie dwóch Mszy św. Była to Msza Wieczerzy Pańskiej oraz Eucharystia z pojednaniem pokutników, połączona z poświęceniem olejów świętych. Czasem i te Msze rozdzielano, i w ten sposób sprawowano w ten dzień trzy Ofiary Eucharystyczne. Później przez długie wieki, aż do papieża Piusa XII i jego reformy świętowania Triduum Paschalnego z 1955 r., w Wielki Czwartek sprawowano tylko Mszę Wieczerzy Pańskiej.

Msza krzyżma

msza krzyzma

Bp. Wiesław Mering przygotowuje święte krzyżmo - msza krzyzma
Liturgia ta odbywa się zwykle w katedrze, gdzie przed południem w Wielki Czwartek gromadzą się kapłani wraz ze swoim ordynariuszem. Wyrażają przez to wzajemną jedność. W czasie tej Mszy św. biskup konsekruje krzyżmo i błogosławi oleje.

Liturgia zna trzy rodzaje olejów, którymi się posługuje przy sprawowaniu sakramentów oraz przy innych okazjach: olej chorych, olej katechumenów, używany przy udzielaniu sakramentu chrztu, oraz olej krzyżma. Ten ostatni jest mieszaniną naturalnej oliwy lub oleju roślinnego z wonnościami (najczęściej z balsamem). Krzyżmo różni się od pozostałych olejów swoim najszerszym zastosowaniem w Kościele i jest szczególnie uroczyście poświęcane. Używane jest przy chrzcie, bierzmowaniu i do święceń kapłańskich. Służy też do namaszczania ołtarza i ścian kościoła.

Znaczenie poświęcenia olejów podczas Mszy św. Krzyżma w Wielki Czwartek może być lepiej zrozumiałe po odczytaniu biblijnej symboliki namaszczania. Już w Starym Testamencie namaszczano arcykapłanów, kapłanów, proroków i królów. Ten obrzęd wiązał się od początku z oczekiwanym Mesjaszem. Wskazuje na to imię „Mesjasz”, które znaczy dosłownie — „namaszczony”.
W każdym przypadku namaszczania zachodzi bardzo wyraźna przemiana. Osoba czy jakiś przedmiot tracą swój dotychczasowy świecki charakter. Zostają włączone do sfery sacrum. Zaczynają pełnić inną, religijną funkcję. Warto o tym pamiętać, uczestnicząc w Wielki Czwartek we Mszy św. Krzyżma albo jednocząc się duchowo z duszpasterzami zgromadzonymi wokół biskupa w katedrze. Jesteśmy namaszczani przy chrzcie tym samym olejem, którym namaszcza się świątynię. Z jednej strony jest to powód do dumy, z drugiej do większej odpowiedzialności za tę nową godność.

Msza Wieczerzy Pańskiej

obraz Ostatnia Wieczerza

Ostatnia wieczerza - obraz autorstwa P. Champaigne - obraz Ostatnia Wieczerza

Przepisy mówią, iż w tym dniu we wszystkich kościołach, poza katedrą, można odprawić tylko jedną Mszę. Jest to Msza Wieczerzy Pańskiej. Wspominamy w niej, a zarazem uobecniamy (czyli rzeczywiście, choć pod osłoną znaków sakramentalnych w niej uczestniczymy) Ostatnią Wieczerzę, jaką Chrystus spożywał ze swymi Apostołami w ostatnią noc przed męką. Jest ona pierwszym aktem Triduum Paschalnego, które stanowi w swej istocie jedną, nierozerwalną całość, rozciągniętą jednak na trzy dni.

Pięknie istotę tej celebracji oddał św. Tomasz z Akwinu w swoim hymnie zwanym Pange lingua (Sław języku tajemnicę), śpiewanym w czasie procesji do Ciemnicy: "W noc ostatnią przy wieczerzy, z tymi, których braćmi zwał, czyniąc wszystko jak należy, czego przepis prawny chciał, sam dwunastu się powierzył i za pokarm z rąk swych dał". Jezus daje nam się w tym dniu poznać jako Pokarm; Pokarm na życie wieczne. Odchodzi, ale zostawia nam Siebie samego w postaciach eucharystycznych, dokonując, jako Najwyższy i Wiekuisty Kapłan; pierwszego przeistoczenia.
W czasie liturgii śpiewany jest hymn Chwała na wysokości Bogu, podczas którego biją wszystkie dzwony i dzwonki. Od zakończenia hymnu dzwony i organy milkną aż do uroczystego Chwała w Wigilię Paschalną w Wielką Noc. Radosny, miły dla ucha dźwięk dzwonków zastępuję surowe i żałobne brzmienie kołatek.

Po homilii, w wielu kościołach, ma miejsce specjalny obrzęd umycia nóg 12 mężczyznom. Symbolizuje on gest umycia nóg apostołom, jakiego dokonał Chrystus w wieczerniku podczas ostatniej Wieczerzy. Dał tym samym przykład wzajemnej służby i miłości. Gest ten jednak w tej liturgii, zgodnie xz przepisami, może być pominięty.

Po liturgii Eucharystycznej i rozdaniu Komunii św. następuje przeniesienie w uroczystej procesji Najświętszego Sakramentu z tabernakulum do przygotowanego wcześniej miejsca adoracji, zwanego Ciemnicą. Podczas procesji używa się kołatek i śpiewa się, wyżej wspomniany hymn św. Tomasza „Sław języku tajemnicę”. Przy odbywa się adoracja Chrystusa uwięzionego i cierpiącego i obecnego wiecznie pośród nas w Eucharystii.

Z ołtarza zdejmuje się także obrusy. Z tej racji, że od Mszy Wieczerzy Pańskiej aż do Wigilii Paschalnej nie celebruje się Eucharystii (co nie znaczy, że nie sprawuje się liturgii) - ołtarz pozostaje odkryty. Dziś w geście obnażenia ołtarza dostrzega się symbolikę obnażenia Jezusa z szat oraz jego opuszczenia przez bliskich. Ołtarz w liturgii jest bowiem znakiem obecności w niej Chrystusa, który samego siebie złożył w ofierze za zbawienie świata.

Najświętszy Sakrament pozostaje w kaplicy adoracji aż do komunii św. w czasie liturgii męki Pańskiej sprawowanej na cześć Męki Chrystusa w Wielki Piątek.

Poniżej znajduje się tekst hymnu "Pange lingua  gloriosi" autorstwa św. Tomasza z Akwinu śpiewany w czasie przeniesienia Najświętszego Sakramentu do kaplicy adoracji - ciemnicy

Sław, języku, tajemnicę
Ciała i najdroższej Krwi,
Którą, jako łask krynicę,
Wylał w czasie ziemskich dni
Ten, co Matkę miał Dziewicę,
Król narodów, godzien czci.

Z Panny czystej narodzony,
Posłan zbawić ludzki ród,
Gdy po świecie, na wsze strony,
Ziarno słowa rzucił w lud,
Wtedy cudem niezgłębionym
Zamknął swej pielgrzymki trud.

W noc ostatnią przy wieczerzy,
Z tymi, których braćmi zwał,
Pełniąc wszystko, jak należy,
Czego przepis prawny chciał,
Sam Dwunastu się powierzył
I za pokarm z rąk swych dał.

Słowem więc, Wcielone Słowo,
Chleb zamienia w Ciało swe.
Wino Krwią jest Chrystusową,
Darmo wzrok to widzieć chce.
Tylko wiara Bożą mową
Pewność o tym w serca śle.

Przed tak wielkim Sakramentem
Upadajmy wszyscy wraz,
Niech przed Nowym Testamentem
Starych praw ustąpi czas.
Co dla zmysłów niepojęte,
Niech dopełni wiara w nas.

Bogu Ojcu i Synowi
Hołd po wszystkie nieśmy dni,
Niech podaje wiek wiekowi
Hymn triumfu, dzięki, czci,
A równemu im Duchowi
Niechaj wieczna chwała brzmi. Amen.


 Więcej artykułów o Wielkim Tygodniu w dziale "Czytelnia", wzakładce "TRIDUUM  PASCHALNE"

Odsłony: 2751